Perfectionisme en hooggevoeligheid

Perfectionisme en HSP

Bij een sollicitatie wordt regelmatig gevraagd wat je slechte eigenschappen zijn. Veel mensen zeggen ‘perfectionistisch’, een soort verkapte positieve eigenschap omdraaien naar een slechte eigenschap om maar zo goed mogelijk over te komen tijdens de sollicitatie. Maar is perfectionisme wel zo’n goede eigenschap?

Perfectionisme lijkt onschuldig, de drang om alles zo goed (perfect) mogelijk uit te voeren en eigenlijk dus de ‘wil om alles goed te doen’. Een prima eigenschap zou je denken, maar wat is goed? Veel perfectionisten leggen de lat voor zichzelf dusdanig hoog, dat zij die eigenlijk nooit kunnen halen. En als dan voldaan wordt aan het niveau wat ze van zichzelf eisen, proberen ze nog steeds een puntje van kritiek te vinden op zichzelf.

Gezond en ongezond perfectionisme

Het verschil tussen gezond en ongezond perfectionisme is dan ook belangrijk. Gezond perfectionisme klinkt positief en dat kan het ook wel zijn: je streeft naar het hoogst haalbare máár je weet wanneer je tevreden kan zijn over het resultaat. Je bent niet bang om fouten te maken en je gaat goed overweg met feedback en opbouwende kritiek. Feedback en kritiek zijn voor jou manieren om te leren en om het volgende keer nóg beter te doen. Je hebt plezier in je werk en dat is oké.

Ongezond perfectionisme is daarentegen het streven naar totale perfectie. Als het resultaat in jouw ogen niet voldoende is, voel je je schuldig en boos tegenover jezelf omdat je niet aan de gestelde eisen hebt voldaan en te weinig inzet hebt getoond. Je stelt jezelf continu teleur en bent extreem kritisch ten opzichte van je eigen werk. Opbouwende kritiek en feedback is uit den boze: in plaats van hier iets van te leren, schiet je direct in de verdediging en voel je je enorm bekritiseerd.

Perfectionisme is dus een vicieuze cirkel waarin je steeds weer ontevreden bent met de resultaten die je haalt en steeds van jezelf eist dat je beter je best moet doen en meer inzet moet tonen. Een gevolg is dat perfectionisten een laag zelfbeeld hebben en hun gevoel van eigenwaarde is gebaseerd op wat anderen van hun vinden. Perfectionisten zijn dus kwetsbaar. Kenmerken waarbij je aan perfectionisme moet denken zijn:

–          Moeite met loslaten van iets waarmee je bezig bent en iets gaan doen om te ontspannen

–          Zodra je nachtrust lijdt onder dat wat je aan het doen bent

–          Dat je twijfelt aan complimentjes van anderen en complimenten negatief weet om te vormen

–          Wanneer je omgeving opmerkingen maakt over dat je dingen eens zou moeten laten gaan

Eén van de vele kenmerken van een HSP is perfectionisme. Bijkomend probleem is dat een HSP veel signalen en emoties van anderen lijkt op te vangen, maar deze wellicht verkeerd kan interpreteren. Als jij als HSP een bepaald werk hebt ingeleverd bij je baas, maar je baas bijvoorbeeld niet goed geslapen heeft en niet in opperbeste stemming is, voel je die emotie natuurlijk haarfijn aan. Indien je zelf onzeker bent over je ingeleverde werk en bang bent dat het niet goed genoeg is, kun je wellicht de chagrijnige bui van je baas interpreteren als kritiek op jouw werk en krijg je het gevoel dat je geen goed werk afgeleverd hebt. Het kan zelfs zo zijn dat je in plaats van bevestiging aan het zoeken bent voor je werk, bevestiging aan het zoeken bent dat je werk inderdaad niet voldoet aan de gestelde eisen. Dat je haast ‘op zoek’ gaat naar signalen van anderen dat je niet goed bezig bent, omdat deze signalen perfect overeen zouden komen met het beeld wat jij van jezelf hebt.

Wat kun je doen aan perfectionisme?

Het is lastig om perfectionisme zo één twee drie aan te pakken, omdat het ook een karaktereigenschap is. Je kunt beginnen om voor jezelf de lat iets lager te leggen, je hoeft niet per sé het allerbeste te halen. Dit kan al een ontzettend grote stap zijn voor een perfectionist, maar het is wel een goed begin. Als tweede is het enorm van belang om complimenten te accepteren en aan te nemen. Niet bij jezelf denken dat mensen je complimenten geven uit medelijden of er ‘toch niets van menen’. Besef je dat alle negatieve oordelen over jezelf in je hoofd zitten en anderen niet zo denken. Wellicht ben je doodsbang om niet aan de verwachtingen van mensen te voldoen (maar van wie? De enige die extreem hoge eisen aan jou stelt, ben jij) en om uitgelachen te worden. Probeer je eens buiten jezelf te verplaatsen. Zou jij iemand haten, zou jij iemand uitlachen, zou jij iemand bekritiseren die geen tien haalt voor een tentamen of één of meerdere foutjes maakt op werk? Nee hé? Waarom zouden anderen dit dan wel bij jou doen? Want jij, als perfectionist, bent je eigen grootste vijand.